re

en LOR Urs En | 2 No. O.

_ _steking, die haar het leven kostte.

cl Daed 5 rd ad EG FET rj r p n Ws -

REE

%

DONDERDAG 15 SEPTEMBER 1881,

Eerste Jaargang

KT ET

MAANDBLAD

VAN DE VEREENIGING

TEGEN DE KWAKZALVER UH

nnn neen dn

et deed

Dit blad verschijnt den ri5den van elke maand. Prijs per jaar f 1,25, franco per post. Men abonneert zich bij alle boekhandelaren en bij den uitgever, doch miet anders dan voor den geheelen jaargangs

“Lid der VEREENIGING TEGEN DE KWAKZALVERIJ is elk die haar doel wil helpen bevorderen en een jaarlijksche contributie betaalt van f3—. Men wordt lid door aanmelding bij een der redacteurs. Het vereenigingsjaar loopt van 1 Jan tot Ut“. Dec.

De leden der Vereeniging ontvangen, behalve een exemplaar van het blad, een aantal exemplaren van de nommers die zij wenschen ter verspreiding.

Berichten.

Het aantal leden is sinds de vorige opgaaf nog met |

17 toegenomen en bedraagt thans 350.

De leden die hun contributie nog niet voldaan heb- ben, zullen ons genoegen doen die per postwissel toe te zenden.

Verscheidene onderwerpen, waartoe de bouwstoffen ons door de leden zijn verschaft, kunnen eerst in een volgend nommer worden behandeld.

Men vestigt uit Arphem onze aandacht op het in ’t oog van den schrijver zeer merkwaardi: feit, dat een blad het bericht over Holloway in ons vorig nummer betrekkelijk zijn bedriegelijke » waarschuwing’ woorde- lijk overnam, en toch onder de reclames die zelfde waarschuwing plaatste. Al schijnt zoo'n feit merkwaardig, zeldzaam is het toch niet, want bij meer bladen konden we thans hetzelfde opmerken en hebben we vroeger iets dergelijks geconstateerd. Bij een enkel blad dat

» éen geheele kolom met een artikel ‘uit ons maandblad vult, vonden we die »waarschuwing” van Holloway

tusschen de officieele opgaaf van de veroordeelingen van het kantongerecht en een niet minder officieele kennisgeving van het gemeentebestuur. Zoo kreeg ook die » waarschuwing’ een officieel karakter.

Maar wij verheugen er ons in alle geval over dat er uit ons blad overgenomen wordt. Er zijn tal van bladen die wel de advertenties der kwakzalvers plaatsen en niet de gelegenheid aangrijpen om het publiek over de waarde dier advertenties in te lichten. Dat is erger.

Een enkel zeer verblijdend gevolg had de bovenbe- doelde bespreking van Holloway. Door een lid onzer vereeniging te Winterswijk werd een daar verschijnend

blader toe gebracht het loffelijk besluit te nemen voortaan ;

geen kwakzalvers advertenties meer te plaatsen, Het aantal bladen (algemeen politieke) dat zich daarvan onthoudt is dus thans tot 8 geklommen, nl. :

De Zierikzeesche Nieuwsbode,

Het Nieuw Advertentieblad voor Heerenveen.

Het Friesch Volksblad (Leeuwarden).

De Nieuwe Courant (Alkmaar).

Het Noorden (Leeuwarden).

De Hoogeveensche Courant.

Het Weekbl.v. Z. Vlaanderen’s Westel. deel (Aardenburg)

De Winterswijksche Courant.

De uitgever van een dezer bladen (het 2e van de genoemden) heeft ons een enkele maal om advies ge- vraagd in een geval, waarin hij twijfelde of hij een aangeboden advertentie al of niet moest opnemen. Naar aanleiding hiervan verklaren wij ons gaarne bereid om elk blad dat dit verlangt met dergelijke adviezen ten dienste te staan.

Hoe gevaarlijk het soms is het haar te verven, is dezer dagen weer te Berlin gebleken. Een dame die, zooals velen aldaar, goudblond haar prachtig vond, had heur haar kunstmatig die kleur gegeven. De 18

__jarige schoone kreeg, na gedurende eenigen tijd de

haarverf aangewend te hebben voor 3 weken een ont- (N. R. Crt.)

Op een stampvolle stoomboot van Dover naar Calais

__ werd voor eenigen tijd een dame, die plotseling onge- steld geworden was, uit de kajuit naar het dek ge- __ bracht, om in de frissche lucht wat te bekomen.

_ _ Daar kwam een oudachtig heer naar haar toe en e, zeide: „zeeziekte? Mijn specialiteit!’ Hij haalde daarop

nd

A a PR pn

passagiers

DN aat a vr rr

Reacties. Dr. VITUS BKUINSMA,

leeraar aan het gymnasijm te Leeuwarden.

Dr. G. W. BRJINSMA,

practiseerend geneesheer te Steenbergen.

Uitgevér: H. VAN BELKUM Kx, te Leeuwarden.

{ JTD | {

MEET OE A ETR U

Ene men N nnn mr nnen E nee _ ml Mn en Bd

ADVERTENTIE'S worden slechts opgenomen indien zij naar het oordeel der redactie bevorderlijk kunnen zijn aan het doel der Vereeniging; dus aankondigingen

van aanbeve:

lenswaardige boeken over gezondheidsleer enz.

Prijs dezer advertentie's 1o cent per gewone regel

plaatsing 4/3 maal.

een doosje uit zijn zak en gaf der kreunende dame een pastille. Zoodra zij die had opgegeten, sloeg zij de oogen op, bestelde een biefstuk en een glas porter om zich wat te versterken, eu verklaarde dat zij geheel

‘beter was,

Verrast over die heerlijke uitwerking, wilden nu alle bonbons van deu wonderdokter koopen; maar deze had zijn laatste stuk aan de dame gegeven.

Bij het landen kon hij de heeren helpen voor 12 fr,

per doosje van 10 stuks. Men wachtte dus op den nieuwen voorraad, en aan het einde van den reis ver- kocht de oude heer ruim 600 doosjes. ne e 1 .. ° Maar geen der koopers hielpen de medicijnen iets;

zij bleken bij een scheikundig onderzoek alleen uit wat |

suiker en soda te bestaan, De uitwerking, die zij bij de dame op de boot ge- had hadden, bleef echter iedereen nog onverklaarbaar,

totdat een der reizigers oplangs den dokter en de ge- |

nezen zeezieke in een der straten van Parijs gearmd zag wandelen. Hij hield demplichter staande en ver- weet hem zijn bedrog, maar de schelm zeide: „Mijn

hemel, uiet alie gestellen zit nteelfdat De bonbons

hebben mijn vrouw goed gedaan, en mij nog veel meer!” (N.v.d. D.)

Mundus vult decipt …. ann eres en «Hen altijd gereed liggend wapen zou onzen tegenstanders uit de handen geslagen zijn, indien dit gezegde nooit was uit- gevonden.

Zonder uitzondering vormt dit spreekwoord het flik- kerend slot van alles wat door moedeloozen , kwaad- willigen of eigenbelangzoekenden tegen ons streven wordt in ’t midden gebracht.

In veler oog beeft het de kracht van een axioma en kan als zoodanig dienst doen, terwijl het in werke- lijkheid niet eens een argument is. Bovendien bevat het spreekwoord in zich zelf eene onwaarheid. Laat het waar zijn, dat de wereld gemakkelijk kar bedrogen worden, dat zij zich gemakkelijk Zaat bedriegen, uit niets blijkt de wensch of de wil om bedrogen te worden. Zij vormt het passieve gedeelte, de handeling gaat uit van hen, die misbruik maken van hare zwakheid.

Allen, die niet zelden ter goeder trouw, zich van het genoemde spreekwoord bedienen om de kwakzal- verij op een of ander gebied te vergoelijken, en zelfs te verdedigen, schijnen te veel uit het oog te verliezen, dat er dan toch ìn allen geval bedriegers moeten, zijn en dat daartoe gebracht moeten worden de helpers en helpers-helpers, die de een in meer, de andere in mindere mate, maar toch elk voor zijn deel, het beoogde bedrog tegenover de wereld tot stand brengen. En vooral verliezen zij uit '‘t oog de tweede term van de spreuk, die oorspronkelijk en als een integrerend deel noodzakelijk daarbij behoort, nl, het decipiatur ergo (dat zij dus bedrogen worde, door ons of door anderen.)

Iedere aanhaling der bewuste spreekwijze is eene opwekking en aansporing tot bedrog, des te gevaarlij- ker omdat zij als ’t ware lachende geschiedt. Zulk eene algemeene uitdrukking werkt verblindend op som- mige personen en ongetwijfeld zouden velen, die het als een geliefkoosd gezegde in den mond nemen er zich verachtelijk van afkeeren, als het in eene naakte vertaling altijd duidelijk hun voor oogen stond b.v. aldus : „de wereld d.i, de menschen, vooral de eenvoudige , minder bedeelde menschen zijn zwak en laten zich ge- makkelijk bedriegen; laten wij, die deze zwakheden kennen, daarmede ons voordeel doen en geld slaan uit de weinige kennis en ervaring der argelooze lieden”

|

Î | |

DN

‘A

Fellows syroop van hypophosphiten.

Scheikundig onderzoek van het lid der Vereeniging

g, den heer J. vAN Rrer, mil. apotheker 2e kl. te Bergen-op-Zoom.

Deze in het vorig nummer reeds ter sprake ge- brachte stroop blijkt ten slotte niet eens op de kwakzalversmarkt nieuw te zijn. Onder verschil-

Rd

‚lende benamingen komen praeparaten van gelijk-®

soortige samenstelling reeds jaren in den handel”

voor. le

Het onderzoek van de Fellows stroop leerde,

%

dat alle in het prospectus opgegeven zelfstandig=

heden er in voorhanden zijn. Alleen blijkt nog, dat die ongelukkige dictionaire van mijnheer Groote, in de Kalverstraat te Amsterdam, die hem deed spreken van de krankeinnige vrees voor strychnine (NB. zoowat het zwaarste vergift, dat in de apo- theken voorkomt) hem nu nu weer hypophosphiet van mangaan heeft doen schrijven, hetgeen 77u nesia moet zijn. Nog bespottelijker is een andere fout. Im de stroop komt kalk voor en kalk wordt in het Engelsch lime genoemd. Nu wordt met groote letters in de Nederlandsche advertentie ver- teld, dat de stroop zoo bijzonder geneeskrachtig is, Oo. a. omdat er lijm in voorkomt!

Het blijkt uit zulke domme en gemakkelijk te vermijden fouten trouwens opnieuw, hoe weinig er op rekenen, dat men hunne circulaires met eenige nauwkeurigheid zal lezen ; ’t ware toch waarlijk geen moeite om dergelijke stukken, die bestemd zijn om bij duizenden verspreid te worden, van zulke bokken te zuiveren. Den zettersjongen had men er mee kunnen belasten, al was deze ook niet in staat onzin te veranderen, als: „Hypo- „phospbites van Strychnia en Quimine zijn bekend „als de beduidendste en krachtigste van alle ver- „sterkende middelen, de eene bewegelijk, de andere „plaatselijk; de eerste oefent eene kunstmatige „werking uit op de onwillekeurige spierorganen, „welke werking de tweede bevestigt en de combi- „natie der twee doet haar voortduren.”

Zoo iets staat in een zendbrief aan alle »ge- neeskundigen in Nederland en België’, en de ver- spreider hoopt daardoor hen over te halen, zijn stroop voor te schrijven. Om het hun zoo ge- makkelijk mogelijk te maken, voegt hij een klein stukje, van achteren gegomd papier aan zijn brief toe, met verzoek dit te plakken in het visiten- boek; op dit papiertje is de samenstelling der stroop (foutief) afgedrukt, hare beweerde werking enz.

Zouden er waarlijk in Nederland nog genees- kundigen zijn, die zich op die wijze in de luren laten leggen en willen medehelpen om een Ameri- kaanschen zwendelaar met zine helpers de beurs te spekken ten koste hunner landgenooten ?

Of de bestanddeelen dezer stroop dan in geen geval nuttig kunnen zijn? Zeer zeker; voor eenige jaren zijn de hypophosphiet-zouten in de genees- kunde in gebruik genomen. Zooals met bijna alle nieuwe geneesmiddelen, beantwoordde de heilzame

de kwakzalvers en hunne depôthouders-

de NA

werking bij „nauwkeurige waarneming echter niet aan den roep, die van hen uitging. Zij blijven echter in den artsenijschat bewaard en zijn bekend aan ieder geneesheer, die ze ongetwijfeld aan zijne patienten zal voorschrijven, als hij het gebruik nuttig acht en meent daartoe zonder schade te kunnen overgaan.

’tIs dan echter zeker, dat de patient zijn ge- neesmiìddel zal erlangen voor een wierde van den prijs, die hij er bj den depôthouder voor moet betalen, terwijl hij bovendien gewaarborgd is in de kwaliteit en kwantiteit niet bedrogen te zullen worden. Dit moet hij thans aannemen op goed geloof van. den fabrikant en deze zelf levert de bewijzen, dat hij voor geen leugentje terugschrikt.

Een flesch van zin stroop, berekend volgens 400 gram inhoud, bevat o. a. aan ijzer 200 mil- her., chimine 300 millgr. en strychnine 30 mil- her, cijfers die in geen opzicht den hoogen prijs van f 3.70 rechtvaardigen; toch zegt de fabri- kant: „indien men deze Artsenijj vergelijkt met „andere syropen van hypophosphites, of met ge- „neesmiddelen die Quinine bevatten , zal men be- „vinden dat deze oneindig goedkooper is’, welnu de zeer geringe hoeveelheid chinine in deze stroop kost slechts enkele stuivers; de beweerde goed- koopheid is dus de eerste leugen.

In de volgende zinsnede der circulaire leest men: „hier heeft men dus een geneesmiddel goed- koop, aangenaam, krachtig, onschadelijk.”

De hoeveelheid strychnine, zooals wij zagen, is wel is waar gering, maar aangezien 't een der zwaarste vergiften Is, kan ieder leek begrijpen, dat het eenigen tijd voortgezet gebruik, en juist daartoe spoort de fabrikant aan, zeer zeker nood- lottige gevolgen moet hebben; de beweerde onscha- delijkheid dus is de tweede leugen; op de derde

leugen wezen wij reeds in den aanhef van dit

artikel. Gelijksoortige stroop komt gedurig op de kwakzalversmarkt en toch wordt beweerd, dat: „dit geneesmiddel geheel en al verschilt van alle dergelijken, vroeger in den handel gebracht.”

Koesteren wij de gegronde hoop, dat geen Ne-_

tot het exploiteeren van dit product, de apothe- kers, die het niet beneden zich mochten achten als de-

> derlandsche geneesheeren zullen willen meehelpen ;

| |

EL IE

de meest uiteenloopende en tegenstrijdige ziekte- aandoeningen worden als gevolgen genoemd, om deze optelling te eindigen met den uitroep: en behalve deze nog vele andere en zeer ernstige ongesteldheden. De volgende zin begint de schrij- ver dan zeer naif: Een en dezelfde persoon wordt natuurlijk miet gelijktijdig door al deze ziek- ten aangetast...

Eenige volgende bladzijden van 't boekje ijveren in de sterkste bewoordingen tegen de boekjes van »allerlei kwakzalvers’, die slechts ten doel hebben de ongelukkige lijders door verkeerde hulp en geld- afpersing nog ongelukkiger te maken. Met even- veel geweld wordt daarop te velde getrokken tegen de z.g. geneesmiddelen voor geheime ziekten, welke in de advertenties door de dagbladen worden aau- bevolen en tegen zg. natuur-geneeskundigen, chemische fabrieken, boekhandelaars enz. enz, die zich als speciaal-artsen hebben opgeworpen om de menschen geld af te zetten. Ten slotte wordt nog verteld, dat de bewering van onkundige kranten- schrijvers en andere personen, als zou ieder goed geneesheer zulke ongesteldheden kunnen behandelen, onwaar Is. boekje, jaren Jang hebben gewerkt in ’t binnen- en buitenland en de kostbaarste proeven genomen hebben, om er iets van te weten. Daarbijj heeft hij zeer onbekende geneesmiddelen uit alle wereld- deelen meegebracht en is zoodoende in staat bijna met zekerheid altijd genezing aan te brengen.

Waarlijk, indien wij bij onze kennismaking met de hedendaagsche kwakzalvers niet reeds lang alle verwondering hadden laten varen, zouden we nog een oogenblik verbaasd kunnen staan over zooveel on- beschaamdheid. Met welk soort van dokter men te doen heeft in dit boek blijkt reeds uit den omslag. In de boven afgedrukte aankondiging voor Nederland staat »>in het buitenland geëözamineerde Arts", wonende te Berlijn. Men zou wanen dat de man dus in Duitschland was bevoegd verklaard,

volstrekt niet; ook hier schrijft hij »geprüft im

Auslande’, en hij moet zoo schrijven om uit de handen der politie te blijven.

In Duitschland mag niemand den titel van Arts voeren, zonder wettig’ eXamen te hebben afgelegd ; de beunhazen op ’t gebied der geneeskunst hebben

pôthouders te willen optreden, wijzen wij er op , dat | nu het middeltje uitgevonden, zulk een bijvoegsel

de verkoop van dit middel aan particulieren hun niet geoorloofd is, tenzij aan bij hen bekende per- sonen en op schriftelijke en onderteekende aan- vraag, met opgave van het doel waartoe deze stroop, bevattende eene vergiftige zelfstandigheid , dienen moet, terwijl zij moet worden afgeleverd in een verzegeld voorwerp , waarop het woord VERGIF duidelijk staat witgedrukt. Het spreekt van zelf, dat de verkoop door niet-apothekers geheel en al door de wet verboden is.

Een boek gratis en toch veel te duur.

Sedert eenige weken vindt men in de dagbladen en zelfs in gewone provincie-blaadjes de volgende

advertentie, met bijvoeging van een adres te Berlijn; Boek over in de jeugd ontstane geheime Ziekten en hare Genezing, zendt gratis de in het buitenland Geëxamineerde Arts Dr. Rum-

ler, enz,

Deze advertenties zijn zoovele spieringen, uitge- worpen om schelvischen te vangen en men moet wel zeker overtuigd zijn, dat er in Nederland vele onnoozele schelvisschen zijn, om aan het lokaas zooveel geld te durven besteden.

| | |

aan dien titel vast te knoopen, waardoor zij de straf der wet kunnen ontduiken. zien wil, wordt ’t echter duidelijk, dat als zoo

Voor hen, die

iemand overal „in ’t buitenland geëxamineerd’ is echter niet te doen om hiervan zekerheid te heb-

zijn titel en waardigheid blijkbaar uit de maan komen. | Dat deze Dmitscher echter meer dan een valschen

doetor is en niets dan een onbeschaamde oplichter, , ‚strekt te behoeven was nu reeds tot tien dagen

heeft hij ons zelf zwart op wit bewezen.

Syphilis 1s eene der vreeselijkste ziekteu, waaraan het menschdom onderworpen is. Veelal is zij voor de aangetaste personen het gevolg van wangedrag

en met vreeseliijke hardnekkigheid zetelt zij in ’t, | ‚door een vjver binnen een paar weken met de

menschelijk organisme en richt hare verwoestingen aan in de verschillende deelen van ‘t lichaam. Is zij bij haar eerste optreden al niet zoo moeielijk te genezen, slechts eene zeer nanuwlettende en lang- durige behandeling is breken , wanneer door verwaarloozing na haar eerste ontstaan de ziekte zich in het bloed heeft

in staat haar kracht te

genesteld en van daaruit elk lichaamsdeel kan ver-_

giftigen.

De aard en de kracht der ziekte leveren groot verschil op, naar gelang van de personen, die aan- getast zijn, zoodat dien overeenkomstig ook de be-

Wij hebben het aangeboden boekje laten komen handeling moet gewijzigd worden. De geneesmid- en hopen dat niemand ons zal navolgen; het | delen, die aangewend moeten worden, zijn eveneens is niet anders dan eene manier, die wij reeds zoo, verschillend en allen van hevige werking op het dikwijls in toepassing gebracht zagen, om klanten lichaam, bij voortgaand gebruik kunnen zij zelfs

te lokken. Op de eerste bladzijden heeft men eukele zeer

|

hoogst gevaarlijk worden. Begrijpt nu niet iedereen, dat de geneesheer om

onduidelijke en slechte afbeeldingen van de in-\ zulk een hoogst ernstig lijden door zulke gevaarlijke

wendige geslachtsorganen van den mensch met een

|

medicijnen met vrucht te kunnen bestrijden, den

vormen van Syphilis werd beschreven,

D 4

aangetast en wel in de hoogste graad, schreef naar den Berljnschen dokter.

Hij gaf een beschrijving van de verschillende zweren, die op sommige lichaamsdeelen had gehad of waaraan hij nog op ’t oogenblik lijdende was; hj vertelde van de knagende pijnen, vooral des nachts, van zijne machteloosheid enz., in ’t kort hij beschreef de ziekte met zulk een nauwkeu- righeid, dat het onmogelijk was voor een des- kundige, die den brief las, ook maar een oogenblik te twijfelen aan den aard van het lijden en het hoogst ernstige van het geval, dat zieh aanbood.

Ten slotte voegde de briefschrijver er nog bij,

dat hij reeds vele jaren door de ziekte was aan- getast, doch er niets aan gedaan nad, omdat hij

|een vijand was van medicijnen; nu echter kon hij ‚toevallig een zeer voordeelig huwelijk sluiten en

Men moet, zooals de schrijver van ’t | reeds het antwoord.

|

„ou daarom graag binnen veertien dagen, geheel frisch en gezond en totaal genezen zijn; de dokter zou hem maar laten weten hoeveel geld hij daar- voor moest hebben.

Zooals wij verwachtten, kwam per omgaande De dokter vertelde, dat daar ‘t op geen geld aankwam, zooals de schrijver had gezegd, hij in staat was in dat geval het allerbeste aan te wenden, waardoor hij de behandeling zou kunnen bespoedigen. Hij zou zich de grootste inspanning getroosten en twijfelde dan ook niet of de genezing zou binnen den aangegeven termijn verkregen worden. De lijder werd verzocht eerst een honorarium te zenden van konderd gulden. Natuurlijk werd het geld in den zak gehouden.

Er werd echter een brief verzonden, waarin den z. g. dokter gevraagd werd, waaruit het kon blijj- ken, dat zijne brochure niet een van de zwendel-

boekjes was, die hij zoo hoogelijk afkeurde en waar- _

‚op het toch zoo precies geleek en dat hij zelf niet

|

| |

behoorde tot het groote leger der kwakzalvers, waartegen hij waarschuwde?

Als antwoord hierop stuurde hij een pakje brie- ven van lijders, die te kennen gaven aanvankelijk niet zonder vermeend goed gevolg zijne medicijnen te hebben ingenomen.

en gedagteekend van de jaren 1876 tot 1881 en daaronder nog sommigen van zeer twijfelachtigen oorsprong. Er was echter geen enkele bij van een patiënt, die in de verste verte geleek op dien , waarvoor thans raad werd gevraagd. ’t Was ons

ben, maar om te weten hoe lang hij de hoop van genezing zou blijven voorspiegelen. De tijd toch, binnen welke de patient beweerde genezing vol-

ingekrompen; en waarlijk de Berlijnsche speculant gaf den moed daarom nog niet verloren.

Hierdoor komt deze kwakzalver overeen met iemand, die verzekert een poeder te bezitten, waar-

prachtigste visschen bevolkt kan worden; of een

mestspecie, waardoor een kale weide binnen enkele _

uren met malsch gras, of een dorre boom in den winter met frisch gebladerte zal worden bedekt;

Wanneer ieder ook zonder proefneming aanneemt, _

dat zoo iemand een bedrieger is, dan zal hij de zelfde titel moeten geven aan den man, die vol- houdt de ziekte, die hem als een der bedenkelijkste

dagen te zullen genezen.

‘t Is duidelijk, dat het slechts te doen is om

het geld, dat wooraf moet worden toegezonden,

zooals herhaaldelijjk de correspondentie werd verzekerd.

nnn

lets nieuws in aantocht. (Antirheumatische wijn van Duflot.)

In het Dagblad van Zuid-Holland van 19 Jul -

korte beschrijving. Daarna worden op de gewone patiënt zelf moet zien om den loop der ziekte en \j.l., leest men onder het Residentienieuws: wijze de gevolgen van ’t misbruik dier organen in, der behandeling te kunnen nagaan?

de jeugd medegedeeld; met opzet sterk overdreven

|

„In het hôtel Maréchal de Turenne is aangeko- | Wij hebben er reeds meermalen op gewezen , | „men docter Tartenson, van de faculteit te Parijs. B. :

„De heer Tartenson is een specialiteit voor de | „genezing van jicht en rhumatismus en heeft zich

Dat hij zulke brieven kon toonen was niet vreemd; alleen verwonderde het _ ‚ons, dat er zoo weinigen waren, anderhalf dozijn

in fien

en in de vreeselijkste kleuren, om de lijders zoo \ dat de kwakzalvers dit niet noodig achten, daar- \ „Vandaar schrijft men ons: & _ mogelijk wanhopend te maken. Dit geschiedt tot onder neemt de schrijver van ’t boekje een eerste | in 't belachelijke toe; minstens een tachtigtal van , plaats in.

VEE ERO AD EN el

Iemand die beweerde door deze ziekte te mind

El { v4 4

Ì Î L

Dát Beek lars NT Er Ì Ka. is ld Re ga Os ed Pt, vj pe É KAn re lll Vi te Sd oi 4: «rds Eset an Ho

ME :

s ass ars

tg

eere TS de

hpt Kr Entel Ak ke en Te ie PA

wis Urd a

hj

. Ie „id heet “Kr VN ND A ENE

Pel”

det Bernd à Mn NE et

A8 .

: Re

4 er er sk

} „daarmede een grooten naam verworven, omdat „hij de mivinder is van een nieuwe behandeling, „waarvan men wonderen verhaalt,

___„AEd. zal slechts eenige dagen te ’s Gravenhage

EE even Wij raden B aan, die met jicht of

_„rhumatismus gekweld zijn, van het verblijf van

„dezen beroemden geneesheer te profiteren , en te

„trachten een consultatie te bekomen.”

Wij weten niet of evenals in ’t buitenland voor

$ hr berichten. onder Stadsnieuws of algemee-

ne Nieuwstijdingen extra betaald wordt aan onze krantenuitgevers. Doch in allen gevalle is het vreemd, dat de redactie door plaatsing van zulk eene mededeeling onder hare gewone berichten medewerkt en als ’t ware aanspoort tot overtreding eener Rijkswet, nl. die regelende de uitoefening der | kans.

Kan men ’t al aannemen van ’t een of ander _provincieblaadje, van de redactie van een voornaam dagblad mag men, zonder haar te beleedigen, niet veronderstellen, dat het haar onbekend zou wezen, orda uitoefening der geneeskundige practijk in Ne- __ derland, zoo maar miet geoorloofd is aan den 5) eersten den besten, die zich onder den naam van __doecter daarvoor opwerpt.

_ Natuurlijk heeft de geneeskundige Inspecteur van Z, Holland dan ook ‘onmiddelijk zijne maatre- ze Belen genomen om deze overtreding der wetten te En komen. Be Frouwens de geheele zaak moet slechts dienen __ om te trachten een mieuwe kwakzalverij aan den man te brengen; de zich noemende Dr. TARTENSON 5 heet de uitvinder te zijn van een nieuw en speci- _ fek middel tegen alle soort van rheumatisme. De __apotheker Duvrror te Paris, die de zaak exploiteert en naar wien de wijn genoemd wordt, heeft reeds _ aan sommige apothekers in ons land circulaires de in de Hollandsche taal met allerle: aanbevelingen 14 toegezonden en op goed geluk het gewaagd, zonder ‚zelfs eenige bestelling af te wachten, eenigen RE xoorraad van zijn fabrikaat aan hun adres ie te zenden, in de hoop dat hij gereede depôthouders onder hen zou aantreffen. 43 leder zij gewaarschuwd om de goederen niet in _< ontvangst te nemen. Het is eenvoudig een prae- paraat van wvinwn scillae. Het komt voor op de k lijst van vergiften door de Regeering vastgesteld. q Gewone winkeliers mogen het dus nooit verkoo- epen en ook de apothekers niet dan met inachtne- _peming van de bepalingen omtrent het bewaren en den verkoop van vergiften vastgesteld.

In zijn brieven: aan de depöthouders in sp? zegt _de Parijsche apotheker, dat hij voornemens 1s eerst- ie _ daags in Nederland op groote schaal te adverteren. | Het publiek wete dus reeds bij voorbaat, waarmede je het te doen heeft. De winum scillae (wijn van Zee- ajuin) is een zeer bekend geneesmiddel, dat door alle geneesheeren van tijd tot tijd wordt voorge- d _ schreven tegen rheumatische aandoeningen; wel IS waar heeft ‘het somwijlen goede diensten bewezen, „maar nog vaker laat het in den steek, doch waar- s E is er geen lijder aan eenigszins slepend es eumatisme of zijn gewone dokter heeft het hem p eenigen tijd laten gebruiken.

Mnl omdat ‘het —een vergift is, begrijpt ieder 1 # hoe gevaarlijk het is voor den leek om op eigen _ gezag tot het gebruik over te gaan en dat het. bij „dezen nieuwsten kwakzalver behalve een aanslag | Jop de beurs wel degelijk een aanslag is op de ge- E zondheid en het leven, is duidelijk als hij aan het na hoofd zijner circulaire aan het publiek zegt: De be _Antirhumatische Wijn bevat geen vergift ; men kan jer, dus met alle gerustheid (de cursievering is van 5 B) dagelijks gebruik van maken.

2 Die circulaire is ook overigens vol van de ge- wone leugens, onjuistheden en slechte vertalingen ï der kwakzalvers. De wijn heet het eenig werkelijke Ef doeltreffende middel en in de gebruiksaanwijzing EE wordt gezegd, de wyn wordt zuiver genomen per be dosis Bordeauzglas in het midden van elk der twee Ee UK yoornaamste maaltijden en om de zaak toch vooral EK duidelijk te maken, alsof het in de hoogste mate | E, pan invloed was in gezelschap van welke spijs de

ba _ 2 je

RT NE merg, Var: eer nee ik Pe ae

PS wijn de maag bereikt, wordt er nog aan toege- IE woegd, d. w. 2. onmiddelijk na het gebraden vleesch Sn of, bij gebreke hiervan, na de spijs die dat vleesch

BD 1 e

NE

k E Dd AS Ke he , *:- ( BR. b d d #, Ka Zp _ _ ne, + hek ij ns, $+ by pn, an Ti r

mmm nn

Dm mmm,

vervangt, terwijl ten slotte dan nog verzekerd wordt dat het is van het hoogste aanbelang de bedoelde raadgeving puntelijk te volgen.

Oude wetsbepalingen tegen kwakzalverij.

Zoolang het menschdom heeft bestaan en zal be- staan, bestaat er ook leugen en bedrog. Geen won- der dan ook dat we reeds in vroeger eeuwen de kwakzalverij in verschillende gedaanten zien optre- den. Dat men reeds voor meer dan 2 eeuwen het groote nadeel van dergelijke praktijken inzag, blijkt voldoende uit de strafbepalingen zoowel hier als elders in den loop der tijden daartegen in het leven geroepen. Zoo vinden wij in de „keure en Ordonnantie op het apothekersgilde"’ te Rotterdam van 6 Jan. 1649, o. a. de volgende bepalingen.

„Niemand, geen lid van het gilde zijnde, mag medicamenten verkoopen, behalve drogisten, die echter geen doctorale ordonnantiën mogen gereed maken, op boete van 6 Carolusgulden ten profijte van het gilde, zoo menigmaal hij of zij daarop be- vonden zullen worden.”

„Een apotheker mag niet zieken bezoeken of zonder voorschriften van den doctor medicamenten afleveren, tenzij bij den naam ìn de apotheek ge- vraagd, op boete van 6 gulden.”

„Hij mog ook geen fontenels, pleisters, pappen enz. toedienen op boete van 6 gulden ten profijte van het chirurgijnsgilde.”’

„Apothekers kunnen chirurgijns tot 6 gulden voor het apothekersgilde bekeurep als zij buiten art. 25 van hun gilde gaan, dat alleen toelaat te gebrui- ken en patienten te administreeren alle wondedran- ken, julapiên , purgatiën en decoecta contra morb. gall. en andere uitwendige geneesmiddelen.”

Uit de notulenboeken van het gilde blijkt dat meermalen apothekers wegens praktiseeren werden veroordeeld.

Dat, miettegenstaande deze nadrukkelijke bepa- lingen toch ongeooroofde handelingen, vooral van de zijde der geneeskundigen plaats hadden, blijkt uit een extract uit de resolutiën van de weth. en burgemeesteren, dd. 26 Oktober, 1706, luidende :

„Rekest van het apothekersgilde, dat geen doc- toren in het ambt van apotheker en geen apothe- kers in het ambt van doctoren mogen treden en andere misslagen geremediëerd worden. Gesteld in handen van burgem. en schepenen om advies.”

Van het advies en antwoord op dit rekest is in het Rotterdamsch archief echter niets te vinden.

Den 3len December 1707 werd een nieuwe keur uitgevaardigd, waarin wij onder meer nieuwe be- palingen de volgende vinden:

„De apotheker mag geen renumeratiën, giften of aandeel in winst geven aan med. doctoren of aan iemand van harentwege, direct of indirect op boete van 25 gulden.”

Art. 8 van genoemde keur luidt aldus:

„Doctoren of de medicijnen uitoefenenden mogen geen geneesmiddelen leveren of gereed maken (ook niet onder pretext van eenige arcana of geheime middelen uitgevonden te hebben, waarvan hij het voorschrift niet gaarne wil openbaren) maar zijn gehouden hunne ordonnantiën bij een publiek apo- theker, alhier geädmitteerd te doen gereed maken, op boeten van 15 gulden, 30 gulden voor de tweede maa) enz.”

Omstreeks dezen tijd schijnt de handelin geheim- middelen een hooge vlucht genomen te hebben, zoodat men het noodig vond haar te beteugelen.

De volgende belangrijke, strenge bepaling vinden wij in de extracten uit de resolutiën van de Weth. en Burgemeesteren.

„18 Febr. 1708. leder medicinae doctor die den eed heeft afgelegd en zegt eenige geheime reme- diën of arcana geleerd of uitgevonden te hebben, zal vermogen aan heeren van de Weth, op te geven of dezelve zijn eenige poeders, pillen , tincturen , extracten of iets anders, en voor wat kwalen zij dienen, en op den genoemden door hem ge- presteerden eed affirmeerende, dat de ingredienten of compositiën van zijn geheime remediën of arcana zijns wetens in Holland bij hem alleen bekend zijn, alzoo geprepareerd en gebruikt worden. En dat hij dezelve ter goeder trouw en inderdaad houdt voor

' N En aki Ne ERN tel Ù Eren

rt ib

mmm mmm mmm

\ 3 _ ( 4 » L$ . 4 er Ii p fe Ade p EX Î LS Kler iS: ZA DK B &

arcana, zonder eenige ordinaire medicamenten te deguiseeren, om dezelve voor arcana te doen pas- seeren, zal alsdan zoodanige geheime remediën of arcana geprepareerd mogen brengen op de winkel of winkels van een of meer apothekers, mits van dezelve daarvoor betaald wordende naar reden en daarmee voor zoover van den voornoemden door hem gedanen eed gedispenseert.

„Dat mede de apothekers gehouden zullen zijn ter requisitie van de medicinae doctoren zelfs desnoods onder eede te belooven, dat zij de geheime remediën of arcana haar in voege voorzegd ter hand gesteld, niet zullen geven of doen geven aan iemand , wie het ook zij, als op het voorschrift en ordonnantie van den med. doctor, die hem dezelven terhand gesteld heeft en zelfs die aan geen ander med. docter te zullen laten zien, alles directelijk of in- directelijk.”

Den 23en Februari werd vastgesteld een nieuwen : „Hed bij de apothecarissen af te leggen’, waarin deze bepaling mede was opgenomen.

Bovengenoemd" art. 8 scheen in haar volle ge- strengheid reeds dadelijk bij de invoering der keur heeren doctoren niet te behagen. Althans een extract uit de resolutiën meldt:

„21 Febr. 1708. Op rekest van med. doct. is besloten dat onder de probohitie van art. 8 van de keure en ordonnantie op het apothekersgilde, niet begrepen zijn de medicamenten, dewelke de med. doctores tot dienst van haren personen en familie haar domestiquen binnenshuis komen te gebruiken en apphiceeren.

„Dat mede de medic. doct. hare medicamenten zullen mogen geven aan alle arme en behoeftige personen, doch alleenlijk voor aalmoes en om Gods- wil, zonder daarvoor iets te mogen profiteeren of genieten directelijk of indirectelijk, alsmede dat de- zelve bij nacht en ontijde opgeklopt wordende om een schielijk overval van flauwte, zware pijnen, bloedstortingen of diergeliijjke andere toevallen en verzocht zijnde jets tot verlichting mede te nemen, ’t zelve voor de eerste maal zullen mogen doen. En dat de med. doct. desnoods voor zooverre gedispenseert worden van den gedanen eed.”

Reedsden 24n April1717 verscheen weer een nieu- we keur, waarin o. a. bepaald werd dat drogisten „niet bereide medicamenten’’ mochten verkoopen, terwijl daaronder miet te verstaan was „het enkel ondereenmengen vau simpele”, terwijl mede was vastgesteld dat de eed voor burgemeesteren af te leggen, en behelzende de verklaring het beroep goed te zullen uitoefenen en geen contract met doctoren te zullen aangaan, jaarlijks moest worden herhaald.

De kwakzalverij scheen in dien tijd van alle kanten het hoofd op te steken, althans het leveren van medicamenten door doctoren, dat was „inge- kropen’ werd nadrukkelijk verboden, terwijlde vol- gende nieuwe bepalingen in deze keur voorkwamen :

„Geene kwakzalvers of diergelijke soort menschen mogen eenige medicamenten, ’t zij composita, ’t zij simpele, dienende om inwendig gebruikt te worden, verkoopen, ook geen gedrukte briefjes omdragen, omstrooien, of eenig teeken voor hare logementen hangen, zonder speciale permissie van burgemees- teren, op boete van 25 gulden.” Daartoe permissie bekomen hebbende, moesten zij ten behoeve van het gilde betalen wat door burgem. werd bepaald of met het gilde geaccordeerd (Dit gebeurde wer- kelijk meermalen. Uit oude aanteekeningen blijkt dat dit recht soms voor 6 ot 10 gulden ’s jaars werd verleend). Vreemde kwakzalvers werden gere- fereerd naar wat ten hare opzichte bj de ordon- nantie op de chirurgie was geordonneerd. Eindelijk was nog bepaald dat niemand met medicamenten (compos. of simpl.) mocht omloopen of aan de hui- zen te koop presenteeren op boete van 6 gulden en verbeurd verklaring van de waren.

Al moge de opvatting met de onze in de tegen- woordige omstandigheden niet geheel strooken, uit een en ander blijkt ten duidelijkste dat de wil om tegen dergelijke kwade praktijken ernstig te agees ren, de heeren van de wet uit dien tijd meer op den voorgrond stond dan bij onze tegenwoor- dige wetgevers. Wie zou thans het venten van ge- heimmiddelen, door het rondstrooien van brochures

AN

: ik RE De, P, NS et dh de

- ‘, N « he Ge Sar |

al . - : Be Ei

of het adverteeren in de dagbladen willen beperken ?

Waarlijk in dit opzicht schijnt de nieuwere tijd geen vooruitgang gebracht te hebben.

In het „reglement van geneeskundig toevoor- zìigt voor de stad Rotterdam” van 7 Nov. 1820, vindt men nog de volgende artikelen :

„Niemand, tenzij apotheker en toegelaten, mag medicamenten verkoopen, bereiden, doen bereiden, enz. op boete van 25—100 gulden; de tweede keer dubbel, de derde keer gevangenisstraf van 2 weken 6 maanden en verbeurtverklaring van de waren.”

„Er mag geen overeenkomst, hoe ook genaamd, worden aangegaan tusschen med. doctoren, heel- en vroedmeesters met apothekers, op boete bij de wet van 1818 bepaald.”

„De zoogenaamde Hallische apothekers, of kas- jesloopers, schoon elders patent verkregen hebbende, welke, onder voorgeven van fijne oliën te koop aan te bieden, onderscheiden vakken der genees- kunst trachten uit te oefenen, zullen, daarvan schuldig bevonden als onbevoegden gestraft worden, en andermaal achterhaald wordende, met eene boete van 100 gulden en daarenboven met gevangenis- straf van 2 weken tot 6 maanden gestraft worden.

Dezelfde straffen worden bepaald voor alle horos- |

cooptrekkers , kwakzalvers en piskijkers, niettegen- staande zij burgers dezer stad mochten zijn.” ‚De med. doctoren zullen hunne voorschriften

duidelijk met inkt aan de huizen hunner lijderen schrijven en afgeven, zonder zich daar verder mede,

te bemoeien.”

„Een heelmeester zal, noch openlijk, noch in het geheim, geneesmiddelen voor inwendig gebruik

strekkende, mogen verkoopen, op boete van 25, Sche ‚veelvuldige, dikwijls afwisselende, veelal lange en zeer

gulden, de tweede maal 50 gulden, de derde maal intrekking van zijn patent voor een, naar de om- standigheden door den rechter te bepalen tijd,van niet korter dan 6 weken en niet langer dan een jaar.

«De heelmeesters zijn verplicht alle uitwendige middelen, welke eene pharmaceutische bereiding vorderen, aan het huis der lijderen, met inkt dui- delijk voorste schrijven, om naar welgevallen der-

__ zelven, door een apotheker te worden gereed gemaakt op eene boete van 25 gulden.”

‚Het ware te wenschen dat de beide laatste be- palingen, en vooral die op de heelmeesters, te Rotterdam nog van kracht waren, zeker zou het sommige personen dan niet zoo gemakkelijk vallen

bij voortduring hun ongeoorloofde handelingen te

blijven voortzetten.

In het algemeen is er in die oude bepalingen veel goeds te vinden,

Dat ook eindelijk onze tegenwoordige regeerings- mannen eens wakker werden, en, beseffende dat hberaliteit in dit opzicht ongeöorloofd, ja slechtis, door strenge wetsbepalingen en nauwgezette toepas- sing daarvan, het steeds in omvang toenemende kwaad althans trachten te beteugelen!

Rotterdam, 10 Augs. ’81 J. ve GROOT. apotheker.

Kleine Mededeelingen. EEN MEDEDINGER VAN THEOPHILE.

CHARLES THEOPHILE MAGNERAT, zooals de ware naam van dezen ex-steendrukker luidt, die zich thans „haarkundige” noemt, heeft verscheidene collega’s. Als een der zonder- lingsten is onlangs BEREND ENEMA HARTZEMA te Amsterdam opgetreden, die met nog meer moeite dan THRPOPHILE zich den schijn van een wetenschappelijk man geeft, en ook daarin met den kwakzalver van het F rederiksplein meedoet, dat hij slechts een stuk van zijn naam voor het bedriege- lijke ambacht gebruikt. Want hij noemt zich in zijn ad- vertentie enz. slechts HARTZEMA, terwijl hij bij andere ge- legenheden zich ENEMA laat noemen. ’t Is een gelukkig verschijnsel, dat beide daardoor blijk geven, nog eenig schaamtegevoel te bezitten.

Deze Hartzema, een mislukt apothekersbediende, heeft voor zich den titel uitgevonden: Adj.-Apotheker en Tech- nicus, Fabrikant van Chemische en Pharmaceutische Prae- paraten en geeft zijn middel den naam Lotion Antigym- nocéphale, dat men door wassching tegen kanitoppsaheid zou kunnen vertalen. Hij weet in sommige bladen (b.v. in de Prov. Gron.) nu en dan een ingezonden artikel te plaatsen, waarin geen sprake is van een middel tegen kaalhoofdig- heid, maar dat er eenigszins als een wetenschappelijke be- schrijving van de kwaal uitziet, terwijl aan het slot gezegd wordt, dat nadere inlichtingen bereidwillig zullen worden gegeven. lemand die deze nadere inlichtingen vroeg, kreeg tot antwoord een aanbeveling van de Lotion Gymno- céphale en de mededeeling dat één flacon daarvan voor f3.65 was te verkrijgen.

Wat deze zaak nog aardiger maakt is, dat Hartzema ook

ze > Ì DR, | A han n Kens e s BE F Pik KT ER